मका आणि गाढव

एके दिवशी बादशहा अकबर आपल्या काही विश्वासू मंत्र्यांसोबत शेताकडे फिरायला गेले होते. बिरबलही सोबत होता. वाटेत एक मोठे मक्याचे शेत होते. शेत हिरवेगार होते — मक्याची ताजी कणसे लुसलुशीत दिसत होती. वारा आला की मक्याची पाने सळसळत होती.

बादशहा शेताजवळ थांबले. त्यांनी एक ताजे कणीस तोडले आणि खाल्ले. मका खूपच गोड आणि चविष्ट होता. ते खूश झाले.

तेवढ्यात त्यांची नजर शेताच्या कोपऱ्यावर गेली — तिथे एक गाढव मक्याची कणसे मोठ्या आनंदाने खात होते! गाढव कोणाची पर्वा न करता, मस्तपैकी खात होते.

बादशहाने बिरबलाकडे पाहिले आणि मिश्किलपणे म्हणाले —

“बिरबल, हे गाढव किती निर्लज्ज आहे! दुसऱ्याच्या शेतात शिरून बिनधास्त मका खातेय — याला काहीच लाज नाही!”

बिरबलाने गाढवाकडे पाहिले. मग शांतपणे म्हणाला —

“जहाँपनाह, गाढवाला लाज नसते हे खरे आहे — पण गाढवाला मका गोड लागतो हेही तितकेच खरे आहे! गाढव आणि बादशहा — दोघांनाही मका आवडतो. फरक फक्त इतकाच की बादशहाला माहीत आहे हे शेत दुसऱ्याचे आहे — गाढवाला माहीत नाही!”

बादशहा हसले आणि म्हणाले —

“बिरबल, म्हणजे तू मला गाढवाशी तुलना करतोयस?”

बिरबलाने विनम्रपणे उत्तर दिले —

“नाही जहाँपनाह — उलट तुमची महानता सांगतोय! गाढव निर्लज्ज असते कारण त्याला ज्ञान नाही. माणूस ज्ञानी असतो म्हणून त्याला योग्य-अयोग्याची जाणीव असते. जिथे ज्ञान आहे तिथे जबाबदारी असते — आणि जिथे जबाबदारी असते तिथे खरा माणूस असतो!”

बादशहाने गंभीरपणे मान डोलावली. ते म्हणाले —

“बिरबल, तू एका गाढवाच्या निमित्ताने माणूस आणि प्राणी यांच्यातील फरक किती सुंदरपणे सांगितलास! ज्ञान असणे म्हणजे जबाबदारी असणे — हे मला आजपासून नेहमी आठवेल!”

तेवढ्यात शेताचा मालक धावत आला — त्याने गाढवाला हाकलले. गाढव निघून गेले — पण त्याच्यामुळे झालेली शिकवण मात्र सगळ्यांच्या मनात कायमची राहिली.

बादशहाने त्या शेतकऱ्याला गाढवाने खाल्लेल्या मक्याची नुकसानभरपाई दिली आणि बिरबलाला म्हणाले —

“बिरबल, आज गाढवानेच आपल्याला शिकवले — ज्ञानाची जबाबदारी किती मोठी असते!”

बिरबल हसत म्हणाला —

“जहाँपनाह, शिकवण कोणाकडूनही मिळते — माणसाकडून, निसर्गाकडून, आणि कधी कधी गाढवाकडूनही! फक्त शिकण्याची तयारी हवी!”

तात्पर्य: ज्ञान असणे म्हणजे जबाबदारी असणे. माणूस आणि प्राणी यांच्यातील फरक ज्ञान आणि जाणीव यांचा आहे. जिथे ज्ञान आहे तिथे योग्य-अयोग्याची समज असते — आणि त्या समजेनुसार वागणे हीच खरी माणुसकी आहे.

🔗 हा लेख शेअर करा

WhatsApp Facebook Twitter 🖨️ Print 🔗 Copy Link