एका नगरात एक हरिदत्त नावाचा ब्राह्मण राहत होता. तो आपल्या शेतात शेती करून उदरनिर्वाह करायचा. एके दिवशी दुपारच्या वेळी तो झाडाखाली विश्रांती घेत असताना, त्याला जवळच एका वारुळातून एक मोठा काळा नाग बाहेर येताना दिसला.
ब्राह्मणाने विचार केला, “हा नक्कीच या शेताचा रक्षक देव असावा. मी याची पूजा केली पाहिजे.” त्याने एका वाटीत दूध आणले आणि वारुळापाशी ठेवले. दुसऱ्या दिवशी जेव्हा तो तिथे गेला, तेव्हा त्याला दुधाच्या वाटीत सोन्याची एक मोहोर (सोन्याचे नाणे) सापडली.
असे अनेक दिवस चालले. ब्राह्मण रोज दूध ठेवायचा आणि नाग त्याला रोज एक सोन्याचे नाणे द्यायचा. ब्राह्मण आता खूप श्रीमंत झाला होता.
एके दिवशी ब्राह्मणाला काही कामासाठी बाहेर गावी जावे लागले. त्याने आपल्या मुलाला सांगितले, “बाळा, रोज वारुळापाशी दूध ठेवत जा.” मुलाने दूध ठेवले आणि त्यालाही सोन्याचे नाणे मिळाले. पण मुलाच्या मनात लोभ निर्माण झाला. त्याने विचार केला, “या वारुळात नक्कीच सोन्याच्या मोहरांचा मोठा खजिना असणार! मी या नागाला मारून टाकू का? मग मला सर्व सोने एकाच वेळी मिळेल.”
दुसऱ्या दिवशी दूध ठेवताना मुलाने नागाच्या डोक्यावर लाठीने प्रहार केला. नाग वाचला, पण तो खूप संतापला. त्याने प्रत्युत्तरादाखल मुलाला जोरात दंश केला आणि मुलगा जागीच मृत्यू पावला.
जेव्हा ब्राह्मण परत आला आणि त्याला सर्व हकीकत समजली, तेव्हा तो दुःखाने व्याकुळ झाला. पण तो बुद्धिमान होता. त्याने आपल्या मुलाच्या मृत्यूचा दोष स्वतःच्या मुलाच्या लोभाला दिला. तरीही, त्याला आपल्या शत्रूचा (नागाचा) सूड घ्यायचा होता.
ब्राह्मण पुन्हा वारुळापाशी गेला आणि त्याने नेहमीप्रमाणे दूध ठेवले. नाग बाहेर आला, पण तो सावध होता. नाग म्हणाला, “ब्राह्मणा, आता आपल्यातील मैत्री संपली आहे. तू तुझ्या मुलाच्या मृत्यूच्या दुःखात आहेस आणि मी माझ्या डोक्यावरील जखमेच्या वेदनेत आहे. आता आपल्यात पुन्हा विश्वास निर्माण होऊ शकत नाही. हे घे शेवटचे सोन्याचे नाणे आणि इथून निघून जा. यापुढे इथे येऊ नकोस.”
ब्राह्मणाला समजले की, शत्रूशी उघडपणे लढण्यापेक्षा तिथून निघून जाणे आणि स्वतःचे रक्षण करणे हेच श्रेष्ठ आहे. त्याने नागाचा नाद सोडला आणि तो निघून गेला.
बोध (Moral):
“विश्वासो न हि कर्तव्यः कृतवैरे च शत्रौ ।” अर्थात: ज्याच्याशी एकदा वैर (शत्रुत्व) निर्माण झाले आहे, अशा शत्रूवर पुन्हा कधीही विश्वास ठेवू नये. तसेच, लोभ हा नेहमी विनाशाला कारणीभूत ठरतो. आपल्या माणसांची चूक मान्य करणे आणि परिस्थितीनुसार स्वतःला सावरून घेणे, हेच शहाणपणाचे असते.
WhatsApp
Facebook
Twitter
Leave a Reply