विषय: सर्वत्र पसरलेला आनंद
ज्येष्ठ आणि प्रसिद्ध मराठी कवी बालकवी (त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे) यांची आनंदी आनंद गडे ही लोकप्रिय मराठी कविता.
आनंदी – आनंद गडे
इकडे, तिकडे, चोहिंकडे.
वरतीं – खालीं मोद भरे;
वायूसंगें मोद फिरे,
नभांत भरला,
दिशांत फिरला,
जगांत उरला,
मोद विहरतो चोहिंकडे;
आनंदी – आनंद गडे
सूर्यकिरण सोनेरी हे
कौमुदि ही हंसते आहे;
खुलली संध्या प्रेमानें,
आनंदें गाते गाणें;
मेघ रंगले,
चित्त दंगले,
चित्त दंगलें,
गान स्फुरलें,
इकडे, तिकडे, चोहिंकडे
आनंदी – आनंद गडे !
नीलनभी नक्षत्र कसें
डोकावुनि हें पाहतसे;
कुणास बघतें ? मोदाला !
मोद भेटला का त्याला ?
तयामधें तो
सदैव वसतो,
सुखें विहरतो,
इकडे तिकडे चोहिंकडे;
आनंदी – आनंद गडे !
वाहति निर्झर मंदगति,
डोलति लतिका वृक्षतती,
पक्षि मनोहर कूजित रे,
कोणाला गातात बरें ?
कमल विकसलें,
भ्रमर गुंगले,
डोलत वदले –
इकडे, तिकडे, चोहिंकडे
आनंदी – आनंद गडे !
स्वार्थाच्या वाजारांत
किती पामरें रडतात;
त्यांना मोद कसा मिळतो ?
सोडुनि स्वार्था तो जातो –
द्वेष संपला,
मत्सर गेला,
आतां उरला
इकडे, तिकडे, चोहिंकडे
आनंदी – आनंद गडे !
कवी: त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे (बालकवी)
🌟 कवितेचा संपूर्ण अर्थ (Detailed Meaning)
१. आनंदाचे विश्व: कवी म्हणतात की, आनंद (मोद) हा केवळ एका ठिकाणी नाही, तर तो वर आकाशात, खाली जमिनीवर आणि वाहणाऱ्या वाऱ्यासोबत सगळीकडे फिरत आहे. तो नभात भरला आहे, सर्व दिशांना पसरला आहे आणि संपूर्ण जगात उरला आहे.
२. निसर्गाचे हास्य:
- सूर्य आणि चंद्र: सूर्याचे सोनेरी किरण आणि चंद्राचे चांदणे (कौमुदी) जणू आनंदाने हसत आहेत.
- संध्याकाळ: संध्याकाळची वेळ प्रेमाने खुलली असून ती आनंदाचे गाणे गात आहे. आकाशातील ढग (मेघ) विविध रंगांत रंगले आहेत आणि ते पाहून माणसाचे मन (चित्त) दंग होऊन गाऊ लागते.
३. ताऱ्यांची नजर: निळ्या नभातील नक्षत्रे खाली डोकावून कोणाला पाहत आहेत? ती सुद्धा या ‘आनंदालाच’ शोधत आहेत. पण कवी म्हणतात की, हा आनंद तर त्या ताऱ्यांमध्येच सदैव वसलेला आहे आणि तिथेच सुखानं वावरत आहे.
४. पशू-पक्षी आणि वनस्पती: झरे (निर्झर) मंद गतीने वाहत आहेत, वेली (लतिका) आणि झाडे आनंदाने डोलत आहेत. पक्षी आपल्या मधुर आवाजात (कूजित) गाणी गात आहेत. कमळ उमलले आहे आणि त्यावर गुंग झालेले भ्रमर (भुंगे) डोलत म्हणत आहेत की— “सगळीकडे आनंदच आनंद आहे!”
५. आनंदाचा खरा मंत्र (महत्त्वाचा भाग): शेवटच्या कडव्यात बालकवी एक मोलाचा विचार मांडतात. ते म्हणतात की, या जगाच्या ‘स्वार्थाच्या बाजारात’ अनेक माणसे (पामरे) रडत बसली आहेत. त्यांना आनंद का मिळत नाही? कारण आनंद मिळवण्यासाठी ‘स्वार्थ’ सोडावा लागतो. जेव्हा माणसाच्या मनातील द्वेष आणि मत्सर (जळफळाट) संपतो, तेव्हाच त्याला चोहोबाजूला असलेला हा निसर्गदत्त आनंद दिसू लागतो.
✨ मुलांसाठी या कवितेचा संदेश:
ही कविता मुलांना शिकवते की:
सर्वात महत्त्वाचे: जर आपण दुसऱ्याचा द्वेष केला नाही आणि स्वार्थी बनलो नाही, तर आपण नेहमी आनंदी राहू शकतो.
- आपण नेहमी हसत-खेळत राहावे.
- निसर्गातील लहान-लहान गोष्टींत (झरे, पक्षी, फुले) आनंद शोधायला हवा.
- सर्वात महत्त्वाचे: जर आपण दुसऱ्याचा द्वेष केला नाही आणि स्वार्थी बनलो नाही, तर आपण नेहमी आनंदी राहू शकतो.

Leave a Reply