केव्हां मारुनि उंच भरारी । नभांत जातो हा दूरवरी,
आनंदाची सृष्टी सारी । आनंदें भरली. १
आनंदाचे फिरती वारे, । आनंदानें चित्त ओसरे,
आनंदें खेळतो कसा रे । आनंदी पक्षी ! २
हिरवें हिरवें रान विलसतें, । वृक्षलतांची दाटी जेथें,
प्रीती शांती जिथें खेळते । हा वसतो तेथें, ३
सुंदर पुष्पें जिथें विकसलीं, । सरोवरीं मधु कमलें फुललीं
करीत तेथें सुंदर केली । बागडतो छन्दें, ४
हासवितो लतिकाकुंजांना, । प्रेमें काढी सुंदर ताना,
आनंदाच्या गाउन गाना । आनंदें रमतो. ५
जीवित सारें आनंदाचें । प्रेमरसानें भरलें त्याचें;
म्हणोनिया तो रानीं नाचे । प्रेमाच्या छन्दें ! ६
आम्हांकरितां दुर्धर चिंता, । नाना दु:खें हाल सभोंता,
पुरे ! नको ही नरतनु आताम । दु:खाची राशी ! ७
बा आनंदी पक्ष्या, देई । प्रसाद अपुला मजला कांहीं,
जेणें मन हें गुंगुन जाई । प्रेमाच्या डोहीं. ८
उंच भरार्या मारित जाणें । रूप तुझें तें गोजिरवाणें !
गुंगुन जाइल चित्त जयानें । दे, दे तें गाणें ! ९
कवी: त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे (बालकवी)
कवितेचा सारांश (Summary)
या कवितेत कवीने निसर्ग आणि मानवी जीवन यांतील विरोधाभास एका पक्षाच्या माध्यमातून मांडला आहे. कवीला आकाशात मुक्तपणे विहार करणारा एक पक्षी दिसतो, जो कोणत्याही चिंतेशिवाय आनंदात मग्न आहे.
- पक्षाचे आनंदी जीवन: हा पक्षी निसर्गाच्या कुशीत, हिरव्या रानात आणि फुलांनी डवरलेल्या बागांमध्ये राहतो. त्याचे पूर्ण आयुष्य आनंदाने आणि प्रेमाने भरलेले आहे. तो आपल्या मधुर गाण्यांनी आणि तानांनी संपूर्ण सृष्टीला हर्षित करतो. त्याच्यासाठी हे जग म्हणजे केवळ ‘आनंदाची सृष्टी’ आहे.
- मानवी जीवनातील व्यथा: याउलट, मानवी जीवन हे दुःख, कठीण चिंता आणि नानाविध संकटांनी ग्रासलेले आहे. माणसाला पावलोपावली अडचणींचा सामना करावा लागतो, ज्यामुळे त्याचे मन कधीच शांत किंवा पूर्ण आनंदी राहू शकत नाही.
- कवीची मागणी: पक्षाचे हे निवांत आणि आनंदी जीवन पाहून कवीला मानवी देहाचा कंटाळा येतो. ते पक्षाला विनवणी करतात की, तुझ्याकडे असलेला आनंदाचा ठेवा किंवा तुझे ते दिव्य गाणे मलाही दे. जेणेकरून, माझे मन या दुःखातून मुक्त होऊन प्रेमाच्या डोहात आनंदाने डुंबत राहील.
थोडक्यात सांगायचे तर: निसर्गाशी एकरूप झाल्यावरच खरा आनंद मिळतो आणि माणसानेही पक्षाप्रमाणे चिंता सोडून आनंदी राहण्याचा प्रयत्न करावा, असा संदेश या कवितेतून मिळतो.
WhatsApp
Facebook
Twitter
Leave a Reply