मराठी मुळाक्षरे तक्ता — Marathi Alphabet Chart
स्वर आणि व्यंजन एका पानावर — संपूर्ण मराठी वर्णमाला
संपूर्ण मुळाक्षरे तक्ता
The complete alphabet chartबारा स्वर आणि छत्तीस व्यंजने एकाच तक्त्यात. भिंतीवर लावा — मुलाला संपूर्ण वर्णमाला एका नजरेत दिसते.
All 48 letters of the Marathi alphabet on one printable chart — 12 vowels and 36 consonants, with a picture word for each. This is the complete marathi mulakshare or varnamala chart: every letter is also written out below in text with romanisation and English meanings, so parents who don’t read Devanagari can teach from it. Free to print for home, classroom or Marathi Shala.
मराठी वर्णमाला म्हणजे काय?
The Marathi alphabetमराठी वर्णमालेत ४८ वर्ण आहेत — १२ स्वर आणि ३६ व्यंजने. स्वर स्वतःच पूर्ण उच्चारता येतात; व्यंजनांना स्वराची जोड लागते, कारण क म्हणजे खरे तर क् + अ. म्हणूनच आधी स्वर, मग व्यंजन आणि शेवटी बाराखडी — हाच क्रम या तक्त्यातही आहे.
The Marathi alphabet (varnamala) has 48 letters: 12 vowels (swar) and 36 consonants (vyanjan). Vowels can be spoken alone; a consonant needs a vowel attached, because क is really क् + अ. That is why the order runs swar → vyanjan → barakhadi.
बारा स्वर
The 12 vowels · tap for the full lessonप्रत्येक स्वरावर टॅप करा — उच्चार, मात्रा, लेखन सराव आणि खेळ असलेला स्वतंत्र पाठ उघडेल.
The twelve swar. Tap any letter for its own lesson.
छत्तीस व्यंजने — पाच वर्ग
The 36 consonants in five groupsव्यंजने नुसती ओळीने पाठ करायची नसतात. पहिली पंचवीस पाच वर्गांत मांडलेली आहेत आणि प्रत्येक वर्गातले आवाज तोंडाच्या एकाच जागेतून निघतात — घशापासून ओठांपर्यंत. एकदा हे समजले की छत्तीस अक्षरांऐवजी पाच गट लक्षात ठेवावे लागतात.
The 36 vyanjan (consonants). The first 25 sit in five varga, grouped by where in the mouth the sound is made — throat to lips. Learn five groups, not thirty-six shapes.
घशाच्या मागून येणारा आवाज. गळ्यावर हात ठेवून क म्हणा — कंप जाणवेल.
जीभ टाळूला टेकते — दातांच्या मागच्या बाजूला.
जीभ मागे वळून तोंडाच्या छताला टेकते. इंग्रजी बोलणाऱ्यांना हा गट सर्वात अवघड वाटतो.
जीभ पुढच्या दातांच्या मागे टेकते. इंग्रजी t आणि d पेक्षा मऊ आवाज.
दोन्ही ओठ जुळवून येणारा आवाज. सर्वात सोपा गट — बहुतेक मुले पाचही लगेच म्हणतात.
य र ल व ही अंतस्थ, श ष स ही ऊष्म, आणि ळ, क्ष, ज्ञ ही विशेष अक्षरे — खाली सविस्तर.
सर्व ४८ वर्ण मजकुरात
All 48 letters in textतक्ता चित्ररूपात आहे, म्हणून प्रत्येक अक्षर आणि शब्द इथे मजकुरात दिला आहे — इंग्रजी अर्थासह.
All 48 letters of the marathi varnamala, written out with romanisation and English meanings.
| वर्ण | Roman | प्रकार | शब्द / अर्थ |
|---|---|---|---|
| अ | a | स्वर | अननस — pineapple |
| आ | aa | स्वर | आंबा — mango, राष्ट्रीय फळ |
| इ | i | स्वर | इमारत — building |
| ई | ee | स्वर | ईडलिंबू — sweet lime |
| उ | u | स्वर | उंट — camel |
| ऊ | oo | स्वर | ऊस — sugarcane |
| ए | e | स्वर | एक — one |
| ऐ | ai | स्वर | ऐरण — anvil |
| ओ | o | स्वर | ओठ — lips |
| औ | au | स्वर | औषध — medicine |
| अं | an | स्वरादी · अनुस्वार | अंडे — egg |
| अः | ah | स्वरादी · विसर्ग | प्रातः — morning |
| क | ka | क वर्ग · कंठ्य | कमळ — lotus, राष्ट्रीय फूल |
| ख | kha | क वर्ग · कंठ्य | खडू — chalk |
| ग | ga | क वर्ग · कंठ्य | गाय — cow |
| घ | gha | क वर्ग · कंठ्य | घड्याळ — clock |
| ङ | nga | क वर्ग · अनुनासिक | शब्दाच्या सुरुवातीला येत नाही — वाङ्मय मध्ये ऐकू येते |
| च | cha | च वर्ग · तालव्य | चेंडू — ball |
| छ | chha | च वर्ग · तालव्य | छत्री — umbrella |
| ज | ja | च वर्ग · तालव्य | जहाज — ship |
| झ | jha | च वर्ग · तालव्य | झाड — tree |
| ञ | nya | च वर्ग · अनुनासिक | शब्दाच्या सुरुवातीला येत नाही — ज्ञ मध्ये टिकून आहे |
| ट | ta | ट वर्ग · मूर्धन्य | टरबूज — watermelon |
| ठ | tha | ट वर्ग · मूर्धन्य | ठसा — imprint |
| ड | da | ट वर्ग · मूर्धन्य | डोंगर — mountain |
| ढ | dha | ट वर्ग · मूर्धन्य | ढग — cloud |
| ण | na | ट वर्ग · अनुनासिक | शब्दाच्या सुरुवातीला येत नाही — पाणी, बाण मध्ये येते |
| त | ta | त वर्ग · दंत्य | तबला — tabla |
| थ | tha | त वर्ग · दंत्य | थेंब — a drop |
| द | da | त वर्ग · दंत्य | दिवा — lamp |
| ध | dha | त वर्ग · दंत्य | धनुष्य — bow |
| न | na | त वर्ग · अनुनासिक | नारळ — coconut |
| प | pa | प वर्ग · ओष्ठ्य | पतंग — kite |
| फ | pha | प वर्ग · ओष्ठ्य | फूल — flower |
| ब | ba | प वर्ग · ओष्ठ्य | बदक — duck |
| भ | bha | प वर्ग · ओष्ठ्य | भोपळा — pumpkin |
| म | ma | प वर्ग · अनुनासिक | मोर — peacock, राष्ट्रीय पक्षी |
| य | ya | अंतस्थ | यंत्र — machine |
| र | ra | अंतस्थ | रथ — chariot |
| ल | la | अंतस्थ | लिंबू — lemon |
| व | va | अंतस्थ | वाघ — tiger, राष्ट्रीय प्राणी |
| श | sha | ऊष्म | शाळा — school |
| ष | shha | ऊष्म | षटकोन — hexagon, सुरुवातीला दुर्मिळ |
| स | sa | ऊष्म | ससा — rabbit |
| ह | ha | महाप्राण | हत्ती — elephant |
| ळ | La | मराठीचे खास व्यंजन | शब्दाच्या सुरुवातीला येत नाही — कमळ, डोळा, वेळ |
| क्ष | ksha | संयुक्त · क् + ष | क्षमा — forgiveness |
| ज्ञ | dnya | संयुक्त · ज् + ञ | ज्ञान — knowledge |
शब्दाच्या सुरुवातीला न येणारी अक्षरे
Letters that never start a wordङ · ञ · ण · ळ · ष — या अक्षरांनी सुरू होणारा मराठी शब्द नाही. बहुतेक चित्रतक्ते इथे रकाना रिकामा ठेवतात किंवा ओढूनताणून संस्कृत शब्द बसवतात, आणि मुलांचा गोंधळ होतो.
- ङ — वाङ्मय मध्ये ऐकू येते. आधुनिक मराठीत स्वतंत्र वापर जवळजवळ नाही.
- ञ — मुख्यतः ज्ञ या जोडाक्षरात टिकून आहे, जसे ज्ञान.
- ण — शब्दांच्या मध्ये खूप येते: पाणी, बाण, फणा, गणपती.
- ळ — मराठीत सर्वत्र: कमळ, डोळा, वेळ, गूळ, केळे. हेच अक्षर हिंदीत नाही.
- ष — षटकोन आहे, पण दुर्मिळ. मुलांना ष जास्त भेटतो भाषा, वर्षा, कोष मध्ये.
कसे शिकवावे: सुरुवातीचा शब्द शोधत बसू नका. मुलाला माहीत असलेल्या शब्दाच्या मध्ये अक्षर दाखवा — ळ साठी डोळा, ण साठी पाणी. आकार तितकाच पक्का लक्षात राहतो.
ळ, क्ष आणि ज्ञ
The three special lettersळ — मराठीचे स्वतःचे अक्षर
ळ हा मूर्धन्य ल आहे — तमिळ, कन्नड, मल्याळममध्ये आहे, पण हिंदीत नाही. हिंदी येणाऱ्या मुलाला हेच एक अक्षर नवीन वाटते, आणि कमळ, डोळा, वेळ नीट म्हणता आले की उच्चार खरा मराठी वाटतो.
क्ष — क् + ष
हे स्वतंत्र अक्षर नाही, दोन अक्षरे जोडून बनलेले जोडाक्षर आहे. परंपरेने वर्णमालेच्या शेवटी येते. उच्चार “क्ष” — क्षमा, लक्ष्मी.
ज्ञ — ज् + ञ
हेही जोडाक्षरच. मराठीत उच्चार ज्ञ (dnya) — ज्ञान म्हणजे dnyan. हिंदीत तेच अक्षर gyan असे म्हटले जाते. घरात दोन्ही भाषा ऐकणाऱ्या मुलाला हा फरक मुद्दाम सांगावा.
४८ की ५२ वर्ण?
शालेय पुस्तकांत ४८ — १२ स्वर आणि ३६ व्यंजने. क्ष आणि ज्ञ ही खरे तर जोडाक्षरे असल्याने काही व्याकरणांत ३४ व्यंजने धरून वेगळी संख्या येते. संस्कृतप्रभावित जुन्या याद्यांत ॠ, ऌ धरून ५२ पर्यंत जाते. सर्व प्रथा प्रचलित आहेत.
👨👩👧 आई-बाबांसाठी — शिकवण्याचा क्रम
१. आधी स्वर, सगळे बारा. व्यंजन स्वराशिवाय उच्चारताच येत नाही — क म्हणजे क् + अ. त्यामुळे स्वर ही पूर्वतयारी नाही, तर पायाच आहे.
२. मग व्यंजन — आठवड्याला एक वर्ग. रोज एक अक्षर घेतले तर महिन्याभरात सुरुवातीची विसरतात. एका वेळी पाच, तोंडाच्या जागेनुसार गटात — सहा आठवड्यांत सगळी, आणि जास्त पक्की.
३. शेवटी बाराखडी. अक्षर बघताच ओळखू येऊ लागल्यावरच. आधी घाई केली की बाराखडी अंदाज लावण्याचा खेळ होतो.
महाप्राण जोड्यांकडे लक्ष द्या. क/ख, ग/घ, प/फ यात फरक फक्त हवेच्या फुंकरीचा. तोंडासमोर कागद धरा — ख आणि फ ला तो हलतो, क आणि प ला स्थिर राहतो.
नेहमीचे प्रश्न
FAQमराठी वर्णमालेत किती अक्षरे आहेत?
पाच वर्ग म्हणजे काय आणि ते महत्त्वाचे का?
हा तक्ता वर्गात किंवा मराठी शाळेत छापू का?
तक्ता कोणत्या आकारात छापावा?
तक्ता आणि पाठ यात काय फरक आहे?
मराठीत ळ आहे पण हिंदीत का नाही?
तक्ता वापरा — मोफत, श्रेयासह
Licenceहा तक्ता BalMarathi.com ने प्रकाशित केला असून Creative Commons Attribution 4.0 परवान्याखाली मोफत आहे. छापा, वाटा, स्वतःच्या संकेतस्थळावर वापरा — फक्त BalMarathi.com ची लिंक द्या. वापरलेली छायाचित्रे CC0 / public domain आहेत. संपूर्ण अटी: Use our charts.
स्वतःच्या साइटवर तक्ता लावण्यासाठी हा कोड कॉपी करा:
Marathi Alphabet Chart — मराठी मुळाक्षरे तक्ता
मराठी मुळाक्षरे तक्ता म्हणजे संपूर्ण वर्णमाला एका पानावर — बारा स्वर आणि छत्तीस व्यंजने, चित्रांसह. व्यंजने पाच वर्गांत मांडलेली आहेत, कारण प्रत्येक वर्गातले आवाज तोंडाच्या एकाच जागेतून निघतात. तक्ता मोफत छापता येतो — भिंतीवर लावा, वर्गात वापरा किंवा मराठी शाळेत वाटा. वय ४–७.
A free printable Marathi alphabet chart covering all 48 letters — 12 vowels and 36 consonants — with pictures. The consonants are grouped into the five वर्ग by place of articulation, running from the throat to the lips, which is far easier for a child to hold than a flat list of thirty-six. Every letter is also written out on this page with romanisation and English meanings, so parents who do not read Devanagari confidently can still teach from it. Released under CC BY 4.0.
बाल मराठी · मुलांसाठी मराठी शिकण्याचे मोफत साधन