आजच्या मुलांसाठी शिकवण

परीक्षेची तयारी करताना नियोजनाचे तत्त्व वापरता येते. कोणता विषय कधी करायचा, किती वेळ द्यायचा हे आधी ठरवले तर घाई होत नाही.

अवघड विषय आधी घ्यावा. महाराजांनीही अवघड किल्ले आधी घेतले, सोपे नंतर. जिथे जास्त कष्ट लागतात तिथे ताजी ऊर्जा वापरावी.

एका दिवसात सारे संपवण्यापेक्षा रोज थोडे करणे चांगले. गनिमी काव्याचेही तेच तत्त्व — मोठी लढाई टाळून लहान पावले टाका.

गटात काम करताना कोणाला काय जमते हे ओळखा. कोणी चांगले लिहितो, कोणी चांगले बोलतो, कोणी नीट आखणी करतो. काम त्यानुसार वाटा.

अपयश आले तर थांबू नका. पुरंदरचा तह हा पराभवासारखा वाटला होता. पण त्यातून मिळालेल्या वेळेत तयारी झाली आणि किल्ले परत मिळाले.

चूक झाली तर ती मान्य करा. लपवली की ती वाढते. वेळेवर सांगितली की सुधारता येते.

मित्रांशी वागताना विश्वास महत्त्वाचा. मावळे पैशासाठी लढत नव्हते. विश्वास असेल तर माणसे सोबत राहतात.

आणि सर्वात महत्त्वाचे — कोणाशीही वागताना आदर ठेवा. लहान असो वा मोठा, आपला असो वा परका. महाराजांनी शत्रूलाही सन्मानाने वागवले.

इतिहासातली माणसे आपल्यासारखीच होती. त्यांनाही भीती वाटत असे, चुका होत असत. फरक एवढाच की ते थांबले नाहीत.

नवे काही शिकताना संकोच बाळगू नका. महाराजांनीही सुतारांकडून जहाजबांधणी समजून घेतली. न येणारे विचारणे ही कमीपणाची गोष्ट नाही.

आजूबाजूला काय चालले आहे याकडे लक्ष ठेवा. माहिती असणे ही मोठी ताकद असते — हेरखात्याचे तत्त्व तेच सांगते.